Reacties waarbij halogenen kunnen vrijkomen.

Deze pagina vermeldt proeven of werkzaamheden waarbij halogenen in gevaarlijke concentraties kunnen vrijkomen.

SOMMIGE MENSEN KUNNEN OVERGEVOELIG ZIJN VOOR HALOGENEN.
Halogenen kunnen ook in geringe concentraties risico's met zich meebrengen. Dit geldt ook voor jodium- en broomdamp. Elk proefje waarbij halogenen gebruikt worden of waarbij halogeendampen kunnen vrijkomen dient in de zuurkast plaats te vinden.

Van jodiumdamp is het bekend dat het bij overgevoeligheid heftige en zelfs dodelijke reacties kan veroorzaken.
Het is dus sterk af te raden om leerlingen bloot te stellen aan halogeendampen. Bovendien zijn de Grenswaarden zeer laag:

Halogeentype Grenswaarden
Wettelijk mg/m3 DNEL-inhalatie-lange termijn-systematische effecten
mg/m3
DNEL-inhalatie-korte termijn-systematische effecten
mg/m3
DNEL-huid-lange termijn-systematische effecten
mg/kg/dag
CHLOOR* 1,5 0,75 1,5 -
BROOM 0,2 0,7 0,7 -
JODIUM* (indicatief) 0,1
(indicatief, 15 minuten) 1
0,07 - 0,01

Bron: Chemiekaarten 2016, SDU-uitgevers, Den Haag

Proeven waarbij jooddamp kan vrijkomen.

Twee proeven die beter in de zuurkast gedaan kunnen worden:
1. De reactie waarbij jodium ontstaat als vast kopersulfaat en kaliumjodide in een mortier, of anderszijds worden gemengd.
2. De verhitting van een korreltje jood in een reageerbuis, met als doel, sublimatie te laten zien.

BROOM
Casus (broomdamp):
Enkele jaren geleden werd bij ons op school een kleine hoeveelheid broom vernietigd (ca 50 ml). Dit gebeurde in de zuurkast door middel van het voorzichtig toevoegen van een oplossing van natriumthiosulfaat. Omdat bij deze reactie ook broomwaterstofzuur ontstaat, moet het verkregen reactieproduct opgewerkt worden met soda. Al deze handelingen konden veilig in de zuurkast worden uitgevoerd.
Het was een warme zomerdag en er stond nauwelijks wind. Buiten, beneden in de patio waaraan het scheikundelokaal grensde was een buitenschilder bezig met een stukje onderhoud aan het schoolgebouw. Tijdens de werkzaamheden in de zuurkast kwam een onvermijdelijke hoeveelheid broomdamp vrij, dat door de afzuiging veilig werd afgevoerd.
Veilig, dachten wij...........

De broomdamp, dat zwaarder is dan lucht, zakte naar beneden de patio in, waarna de schilder vrijwel onmiddellijk onwel werd. De gevolgen voor deze persoon waren zo ernstig, dat er een ambulance moest komen. Achteraf bleek dat de persoon overgevoelig was voor veel stoffen, waaronder halogenen. De man werd voor enkele weken in ziekenhuis opgenomen. Ook andere mensen waren op het moment van het ongeluk op dezelfde plek. Zij ondervonden geen vervelende gevolgen en maakten slechts melding van een "chloorachtige" geur.

CHLOORGAS
Enkele jaren geleden bepaalden leerlingen in de bovenbouw,  het actief chloorgehalte in bleekwater. Voor deze bepaling wordt zwavelzuur gebruikt om chloor uit het bleekwater vrij te maken. Dit vrijmaken van chloor kan pas gedaan worden nadat bij het titratiemengsel eerst een oplossing van kaliumjodide is toegevoegd. Hierdoor zal het vrijgekomen chloor onmiddelijk met jodideionen reageren, zodat er jodium ontstaat. Bij de bepaling wordt dus feitelijk het vrijgekomen jood bepaald, dat weer een directe maat is van het oorspronkelijk vrijgekomen chloorgas. Het gevaar zit hierin, dat als het zwavelzuur direct bij het bleekwater wordt gedaan zonder tussenkomst van kaliumjodide, er een flinke wolk chloorgas vrijkomt.

Casus:
Een aantal jaren geleden waren een paar leerlingen voor dit gevaar gewaarschuwd. De proef werd goed uitgevoerd maar een calamiteit ontstond bij het opruimen: restanten bleekwater werden in de gootsteen gedeponeerd, gevolgd door een kleine hoeveelheid 2 M zwavelzuur: Er ontstond een flinke chloorwolk, waardoor direct het lokaal ontruimd moest worden.

Vervolgens werden alle kranen opengezet zodat de afvoer goed werd doorgespoeld. De afzuiging in het lokaal deed de rest.

Het is dus belangrijk dat voor elk soort afval, dat bij deze proef vrijkomt aparte afvalvaten neer te zetten: een vat voor titratieafval en zuur (dus geen bleekwater) en een vat voor resten bleekwater.

Hieruit blijkt ook de noodzaak van de aanwezigheid van gasmaskers voor degenen (TOA en docent) die bij dit soort calamiteiten in het lokaal blijven om daar de zaken af te wikkelen.

Casus:
Vanwege een slecht werkende zuurkast heb ik chloorgas ingeademd. Naas ge´rriteerde slijmvliezen, kreeg ik ademhalingsmoeilijkheden (druk op de borst) en moest vervolgens de hele middag, ter observatie in het ziekenhuis blijven. Dit was nodig omdat er grote kans bestond dat er longoedeem zou optreden.

Linke Soep! HOME